تبلیغات
ArtBook

ArtBook
کتاب هنر

در ادامه فن بیان هنر پیشه(2)


پرونده:Montserrat Caballé.jpg

بُرد صدا- تنفس دیافراگمی-ریشه دار کردن صدا:

1:پشت دست ها را در انتهای قفسه ی سینه قرار دهید. در همین جاست که قفسه ی سینه هنگام دم بیش از هر جای دیگر میتواند منبسط شود. علت این است که امکان حرکت دنده ها در این قسمت بیش از جاهای دیگر قفسه سینه است.

الف) از راه بینی هوا را به درون بکشید. احساس کنید که دنده ها در ناحیه ی پشت روی کف اطاق باز می شوند.هوا را به آرامی از راه دهان و با گلوی باز خارج کنید. همه ی هوای درون ششها را تا آخرین ذره بیرون دهید. آنگاه منتظر بمانید تا احساس کنیدکه عضله های میان دنده ها دیگر باید حرکت کنند. پس بآرامی هوا را بدرون بکشید. به باز شدن دنده ها در پشت و پهلو توجه کنید و پر شدن ششها را از هوا احساس نمایید . از کف اطاق برای پی بردن به باز شدن دنده ها استفاده کنید. هوا را بیرون دهید.

این عمل را دو یا سه بار انجام دهید.هوا را از طریق بینی به درون بکشید و از طریق گلوی باز و دهان خارج کنید. به مقدار نفس خود توجه نمایید. بدرون کشیدن هوا از راه بینی به شما کمک می کند تا مقدار بیشتری هوا بدرون ششها وارد کنید.

ضمن این تمرین باید مواظب باشید(که قسمت فوقانی سینه حرکت نکند) با این حال اگر چنین شد نگران نشوید زیرا تمرکز توجه بر دنده های پائینی و در نتیجه آزادتر شدن حرکت آن ها بتدریج از حرکت قسمت فوقانی سینه خواهد کاست.از سوی دیگر نباید آنچنان عمیق نفس بکشید که قسمت فوقانی سینه دچار سفتی و کشیدگی شود.

ب) هوا را بآهستگی و سهولت بدرون بکشید. یک لحظه مکث کنید.مطمئن شوید که پشت و شانه ها آزادند آنگاه هوا را طی ده شماره بیرون دهید.(البته منظور این است که در ذهن خود نه با صدای بلند بشمرید. همچنین در این تمرین و در تمرین های مشابه باید فاصله ی شماره ها ثابت بماند.) نکته ی بسیار مهم این است که خروج هوا باید در کنترل عضله های میان دنده ها باشد هدف اصلی این تمرین همین نکته است. خارج شدن هوا باید کاملا” بی صدا صورت گیرد. برای این منظور گلو باید کاملا” باز و آزاد باشد. ایجاد صوت هنگام بازدم(خروج هوا) نشانه ی آن است که شما دارید بوسیله ی یک انقباض نفس را در گلو کنترل می کنید. این خود به معنای تمرکز انرژی یا وجود فشار در گلو است. اگر این عارضه را رفع نکنید هنگامی که به مرحله ی تولید صوت میرسیم در ناحیه ی گلو دچار تنش خواهید شد. همواره پیش از بدرون کشیدن هوا آنقدر منتظر بمانید تا احساس کنید که عضلات میان دنده ها بحرکت نیاز دارد.

در آغاز کار این تمرین را حداقل باید بمدت پنج دقیقه انجام دهید.

شمارش هنگام بازدم را باید بتدریج افزایش دهید و به پانزده برسانید. این یک تمرین وقت گیر است اما اهمیت بسیار دارد زیرا بوسیله ی بازدم آهسته و کنترل شده و مکث پیش ازدم میتوان به عضلات یاد داد بر حسب نیاز و وضع خود حرکت کنند. عضلات خود احساس میکنند که نیاز به حرکت دارند. بنابراین لازم نیست شما آنها را با فشار به حرکت در آورید- انرژی حرکت در خود آنها موجود است.

تا اینجا شما دنده ها را باز کرده اید. اینک باید ناحیه ی تنفس رابه عمیق ترین نقطه ی ششها و بدرون شکم گسترش دهید(خواننده توجه دارد که در اینجا منظور از شکم قسمتی از نیم تنه است که زیر دیافراگم و بالای لگن خاصره قرار دارد). از طریق تمرین دادن دیافراگم است که شما میتوانید به این منظور نائل شوید. دیافراگم یک پرده ی عضلانی است که مثل سقفی بین دو ناحیه ی سینه و شکم قرار گرفته است. هنگامی که دیافراگم منقبض می شود و پائین می رود هوا به پائین ترین قسمت شُشها کشیده میشود و هنگامی که منبسط میگردد و بالا می آید هوا خارج می گردد شما نمیتوانید حرکات دیافراگم را مستقیما” لمس کنید لیکن میتوانید عضله های بخش فوقانی شکم را که هنگام حرکت دیافراگم جابجا میشوند لمس نمائید.

ج) هوا را بدرون بکشید تا آنکه احساس کنید دنده ها باز می شوند. مواظب باشید که گردن و شانه ها آزاد باشند.دست خود را روی عضلات شکم درست بالای کمر قرار دهید و نفس کوتاهی مثل یک آه کوچک بیرون دهید(این کار نباید تند و ناگهانی باشد). آنگاه مجددا هوا را بدرون بکشید. این کار را چند بار انجام دهیدتا آنکه ورود و خروج هوا را تا عمق ششها به نحوی کاملا” دقیق احساس کنید.

د) نظیر تمرین پیشین عمل دم را بطور کامل انجام دهید. دست خود را روی همان عضلات شکم بگذارید و به همبن ترتیب نفس کوتاهی مثل یک آه کوچک بیرون دهید. آنگاه دوباره هوا را بدرون بکشید اما اینبار هوا را روی مصوت<اِ> خارج کنید ضمن آنکه <ه> خفیفی در آغاز مصوت قرار می دهید. تولید صوت به وسیله ی نفس چنانکه قبلا” نیز اشاره کردیم باید به تولید صوت با زدن ضربه بر روی طبل شبیه باشد. این تمرین را چند بار انجام دهید تا نسبت به محل تولید صوت مطمئن شوید. آنگاه به یک مصوت بلندتر -<آ>-بپردازید و این یک را اندکی طولانی تر ادا کنید. ابتدا آن ها را با حالت و نوسان مکالمه ای بگویید بعد آنها را روی یک نت آسان بخوانید. در پایان بار دیگر آن ها را _<اِ> <آ> <اِی> و <آی>_ به نحوی بسیار کوتاه ادا کنید و همچنان که زدن ضربه بر طبل تولید صوت می کند نفس را به صوت تبدیل کنید. اینک نفس و صوت باید یکی شوند.

ه) اینک تمرین بالا را با کلمات انجام دهید. برای اینکار می توانید از چند بیت زیر و یا از شعرهائی که خود از بر دارید استفاده کنید:

شبی چون شبه روی شسته بقیر نه بهرام پیدا نه کیوان نه تیر

دگر گونه آرایشی کرد ماه بسیج گذر کرد بر پیشگاه

شده تیر اندر سرای دورنگ میان کرده باریک ودل کرده تنگ

بعد از گفتن هر بیت نفس بکشید یعنی هر بیت را با یک نفس بگوئید.

بخود وقت دهید تا فرو رفتن هوا را در اعماق ششها و سپس خارج شدن صوت را احساس کنید. باید چنان احساس کنید که صوت از عمق بدن مایه می گیرد و سینه در لرزش های صوت شرکت می کند.چنین صوتی از لحاظ فیزیکی کامل(آمیخته) است. در آغاز ممکن است صوت کاملا” از عمق بر نیاید_ اغلب در فاصله ی بکار انداختن نفس و تولید واقعی صوت وقفه ای پیش می آید. برای رفع این اشکال می توانید به ترتیبی که در دو تمرین <ج> و <د> شرح داده شده نفس را مثل یک آه کوتاه خارج کنید سپس هوا را بدرون بکشید و آنگاه یک بیت از شعر را بگوئید.نکتهی مهم این است که با احساس سر چشمه گرفتن صوت از دیافراگم آشنا شوید.

اینک تفاوت کار دیافراگم و دنده ها را در عمل تنفس باز شناخته اید. در واقع دیافراگم و دنده ها با هم کار می کنند و آزادی دنده های پائینی به حرکت دیافراگم کمک میکند. مسلما” توجه دارید که از شما نمیخواهیم تا حرکات دیافراگم و دنده ها را از هم جدا کنید- یعنی دنده ها را باز نگهدارید و تنها دیافراگم را برای تنفس بالا و پائین ببرید. چنین کاری فقط جنبه ی تصوری دارد. برای تولید صدای خوب هر دو دسته عضلات دنده ها و دیافراگم باید بکار گرفته شوند. حرکات دنده ها باعث استواری صوت می شود و شما را نسبت به صدای خود مطمئن می سازد. دیافراگم نیز باعث ریشه دار شدن صدا می گردد.

و) دست ها را پشت سر قرار دهید. بگذارید آرنج هایتان کاملا” از هم باز شوند. به منظور آنکه تا سر حد امکان از ایجاد تنش جلوگیری شود کافیست نوک انگشتهایتان را روی گوشهایتان بگذارید- این کار از فشار آوردن دستها به سر جلوگیری میکند. در هر حال این حالت با انقباض همراه خواهد بود. بنابراین باید بکوشید تا آنجا که امکان دارد عضلات شل باشند. فایده ی این حرکت این است که قفسه ی سینه را باز می کند. اینک بآهستگی از راه بینی هوا را بدرون بکشید.سعی کنید جلوی بالاآمدن شانه ها را بگیرید . دهان را باز کنید و هوا را مثل یک آه بیرون دهید. منتظر بمانید تا احساس کنید که به هوا احتیاج دارید و مجددا” به همان طریقه نفس بکشید. این تمرین را فقط دو یا سه بار انجام دهید چرا که خسته کننده است و به سرعت باعث تنش می شود اما برای بحرکت در آوردن دنده ها بسیار مفید است.

آنچه اهمیت دارد اینست که بخود وقت دهید تا همه ی روند تنفس را تجربه کنید و با آن آشنا شوید و بر آن مسلط شوید تا آنکه نحوه ی عمل ملکه ی شما گردد. البته در آغاز همواره متوجه حرکات عضلات خود خواهید بود و ممکن است مقدار زیادی از نفس را هدر دهید. اما هنگامی که نسبت به آنچه میکنید اطمینان یافتید کار سهل و روان خواهد شد وسر انجام تنفس دیافراگمی شما به صورتی کاملا” آسان وغیر ارادی در خواهد آمد

تمرین.آزاد کردن سریع صوت:

برای این تمرین به یک فضای خالی مثلا” یک اطاق بزرگ احتیاج است. زیرا ضمن آن باید دست هایتان را به این سو و آن سو حرکت دهید. بایستید هر دو دست را در یک جهت تا آنجا که میتوانید بالا ببرید آنگاه با یک حرکت چرخشی رهایشان کنید تا بیفتند و از سمت دیگر بالا روند. و در جهت معکوس همین حرکت را تکرار کنید. ضمن این حرکت سر و گردن باید کاملا” آزاد- و طبعا” به طرف جلو افتاده باشند. نکته ی مهم آن است که دست ها آنچنان باید شل باشند که وزن آنها را هنگام افتادن کاملا” احساس کنید و همین سنگینی باید آنها را در جهت دیگر بالا بکشد. این حرکت را چند بار انجام دهید تا بخوبی آنرا فرا گیرید. سپس هنگامی که دستها را بالا میبرید هوا را بدرون بکشید و هنگامی که آنها را پائین می اندازید هوا را روی مصوت<اِی> با صدائی کاملا” بلند خارج کنید. هنگامی که دستها را در جهت دیگر بالا میبرید باز هوا را بدرون بکشید. این بار هنگام پائین انداختن دستها مصوت<آی> را ادا کنید. این کار به طریقی باید صورت گیرد که فرو افتادن دستها صوت را بیرون براند. این عمل را با آهنگی آهسته شش بار انجام دهید. نکته ی مهم باز یادآوری میکنیم احساس وزن و سنگینی دستها و آزادی گردن است. تمرین را چند بار دیگر در حالی که مصوتها را روی یک نت آسان میخوانید اجرا کنید.

چند لحظه استراحت کنید. سپس با خواندن سه بیت از یک شعر به ترتیب زیر تمرین را تکرار کنید. هنگامی که دستها را بالا میبرید هوارا به درون بکشید و با رها کردن و چرخاندن دستها یک مصراع از شعر را بخوانید. آنگاه بلافاصله بدون اینکه به خود وقت دهید که خود را جمع و جور کنید همان مصراع را در حالت ایستاده بگوئید. متوجه خواهید شد که صوت حاصل کاملا” آزاد است. با آشنائی بیشتر با این تمرین میتوانید بر مصراعی که با یک چرخش دست میخوانید بیفزائید.

این تمرین برای آزاد کردن سریع صوت بسیار موثر است. در اجرای آن میتوانید از هر قطعه ای که به نظرتان مناسب می آید استفاده کنید. آنچه که در این تمرین اتفاق می افتد به قرار زیر است:از آنجا که شما با شدت بسیار حرکت می کنید مجبورید هوای بیشتری به درون بکشید از آنجا که بدن را از ناحیه ی کمر حرکت می دهید هوا هر چه عمیق تر به درون کشیده می شود. و از آنجا که دستها و نیم تنه را چنان رها می کنید مه دیگر فشار یا انقباضی در گردن یا شانه ها باقی نمیماند صوت خالی از هرگونه تنشی خواهد بود. این تمرین همچنین به شما نشان می دهد که بیان یک متن ضمن اجرای حرکات شدید و در عین حال منظم بسیار مفید است. سخن گفتن(یا گفتن متن) ضمن تمرین های دارای حرکات یا ضمن (پرش با طناب) بالا انداختن شیئی نسبتا”سنگین و گرفتن آن بازی با توپ و از این قبیل بسیار مفید است. در واقع هرنوع حرکت که در عین حال که با فضا و شرایط محل تمرین شما مناسبت داشته باشد موثر است. حرکت خود باعث می شود تا آزادانه تر نفس بکشید و بدنتان نیز آزاد باشد. همچنین این فایده را دارد که از تمرکز توجه بیش از حد- بر صدا جلوگیری میکند و بدین ترتیب به صدا امکان میدهد تا حالتی طبیعی- نه ساختگی و عمدی بیابد. همچنین در بسیاری موارد باعث غنی شدن صدا و ایجاد ضرب های کوناگون در آن میشود. این تمرین و نتایجی که ببار میآورد تا حدی شبیه به یاد گرفتن دوچرخه سواری است:در آغازکار شما محکم به دسته ی دوچرخه میچسبید و قادر نیستید توازن بدن را بخوبی حفظ کنید. تنها هنگامی که بتوانید عضلاتتان را در حالت شلی و آزادی نگاهدارید- و در نتیجه بتوانید نوسان های کوچک و ظریف لازم را به بدن بدهید – توازن طبیعی حاصل میشود. لیکن این آزادی و راحتی عضلات پس از تمرین های کافی و اطمینان بخش حاصل می شود.

انجام تمرینها و بیان یک متن در حال قدم زدن نشستن خم شدن بلند کردن دستها و حرکاتی از این قبیل بسیار مفید است. در واقع هیچ اجباری وجود ندارد که تمرین در یک وضعیت ثابت و بی حرکت انجام شود. گاهی هنگام سخن گفتن یا ادای مصوت ها به نرمی روی سینه ضربه های متوالی بزنید تا لرزش های آن ناحیه را احساس کنید.

از آنجا که این تمرین مربوط به تنفس است لزومی ندارد که جمله ها یا مصراع ها را به طور کامل و منظم ادا کنید. هدف از استفاده از متن در این تمرین ایجاد پلی بین نفس و کلمات است. مقالات آموزشی / بازیگری / فن بیان هنر پیشه
فن بیان هنر پیشه
فن بیان هنر پیشه



دیالوگ:گفتگو

تکگویی: مونولوگ- سولی لوگ- ندیشن

اندام گفتاری: زبان- دندان- حنجره- تارهای صوتی- لبها- بینی- فک- سخت کام(سق)- فضای دهانی- نرم کام(زبان کوچک)- ششها- دیافراگم- سینوسهای صورت و پیشانی.

انواع صدا از نظر محل تولید:1:صدای سر یا بینی 2: صدای حنجره 3: صدای سینه

فسه : صدایی است که تماما” همراه با هوا بوده و هیچگونه زنگی در آن وجود ندارد.

حجم صدا : مقدار صدایی است که بتواند کلیه فضای در اختیار ما را پر کند یا به عبارتی دیگر به مقدار صدایی که همراه با هوا از حنجره خارج شده و با ذرات هوا و در کلیه فضای در اختیار ما به یک اندازه پخش میگردد <صدای حجم دار در مقابل صدای خطی قرار میگیرد.>

رنگ صدا: به انواع حس ها و حالت های مختلفی که هر شخصی میتواند در صدای خود ایجاد کند رنگ صدا میگویند.

رنگ صدای گرفته:رویا نونهالی…جزء رنگ هایی است که سخت تغیر میکند.

رنگ صدای باز یا پر تنین : اکبر عبدی…

رنگ صدای محضون و غمگین : بهرام رادان…

رنگ صدای شاد : علیرضا خمسه…

رنگ صدای خندان : شهریاری… جزء کمترین رنگ صداها

خش دار: محمدرضا فروتن…

رنگ صدای ساختگی و مصنوعی : … بدترین نوع صدا

به کلمه یا عبارتی که در ساختار یک جمله نقش کلیدی داشته باشد باید با تاکید و برجسته سازی خوانده شود وبه این عمل برجسته سازی یا آکسان گذاری میگویند.

برجسته سازی یا آکسان گاری در بیان: (فواید آن)

1: انتقال صحیح معنا و مفهوم جمله:(هواخیلی سرد است)

2: به انتقال صحیح حس کمک میکند.

3: به لحن صحیح صدا کمک میکند.(من امروز غذا نخوردم)

4: به فرازو نشیب یا آهنگ صدا کمک میکند.

5: از یکنواخت بودن صدا جلوگیری میکند.

 

1:در ساعت 5 علی به قتل رسید. (در جملات خبری اولویت آکسان گذاری معمولا” بر روی عملی است که اتفاق افتاده)

2:در ساعت 5 علی به قتل رسید؟ (در جملات پرسشی اولویت آکسان گذاری معمولا” بر روی قید زمان یا مکان میباشد.

3: در ساعت 5 علی به قتل رسید! (در جملات تعجبی یا شگفت انیز اولویت آکسان گذاری بر روی مفعول جمله میباشد)

تمامی اسامی خاص اعم از زمان مکان … در هر شرایطی با برجستگی خوانده خواهد شد.

یک بازیگر باید با توجه به معنا و مفهوم جملاتی که باید بیان کند واژه های برجسته را پیدا کرده و آنها را جدا نماید.

راه های برجسته سازی: 1بالا بردن شدت یا قدرت صدا 2 استفاده از مکث قبل از واژه ی برجسته

موسیقی: تاثیر گذارترین هنر 1:تاثیر آنی 2:تاثیر دراز مدت 3:هر کسی با هر شرایط عقیده و آئینی حتما” به موسیقی گوش کرده است(گستردگی مخاطب)

فواید: به حس و لحن کمک میکند کمک به ایجاد ریتم در بدن از طریق شنوایی (پاسخ به محرک ها)

بردصدا، تنفس دیافراگمی،ریشه دار کردن صدا

استحکامی که صدا از طریق این تمرین ها به دست می آورد بر خلاف آنچه که تصور میشود صدا را سنگین و خفه نمیکند برعکس صدا را روشن و چالاک میکند و دامنه ی آن را گسترده تر میسازد. استحکام حاصل امکان میدهد تا نتهای<زیر> را بآسانی نتهای<بم>اجرا کنید. و هنگامی که اجرای تمرین ها را آغاز میکنید احتمالا” بطور ناخودآگاه صدا را بم نگاه میدارید-به عبارت دیگر بخش پائین دامنه ی صدایتان(ارتفاع کم)را بکار میگیرید.علت این است که اغلب تصور میکنند داشتن یک صدای خوب یا تُن غنی با<بم بودن>صدا یکی است. لیکن یک صدای کامل باید از نتهای<زیر>نیز برخوردار باشد و در موقع لزوم از آن ها استفاده کند. تمرینهائی که در اینجا شرح داده شده اند متوجه همین هدف اند.

بُرد صدا، تنفس دیافراگمی،ریشه دار کردن صدا

یکی از نگرانی های هنرپیشه گان اینست که صدایشان شنیده نشود در واقع صدای هنرپیشه باید بی آنکه وضوح و دقت خود را از دست دهد و بی آنکه بدون دلیل صدایش <بلند> شود تمام سالن را بپوشاند. آنچه در اینجا مطرح است خصوصیتی است که بدان <برد>صدا میتوان گفت که با <حجم >صدا تفاوت دارد. در توضبح این دو اصطلاح میگوییم حجم صدا به بلند یا آهسته بودن صدا اشاره دارد (با زیر یا بم بودن- ارتفاع- صدا اشتباه نشود). بلند بودن صدا به تنهایی کافی نیست چنانکه مسلما”شما شاهد آن بوده اید که هنرپیشه ای با صدای بسیار بلند سخن میگویدولی چیزی از کلماتش فهمیده نمیشود- البته صدای بلند یا حجم زیاد در برخی از صحنه ها لازم است. اما برد صدا به نفوذ و رسائی آن اشاره دارد. وقتی هنر پیشه ای بتواند با صدای آهسته(حجم کم)آنچنان سخن بگوید که گفته هایش در تمام سالن به وضوح شنیده شود میگوئیم صدای وی دارای بُرد خوبی است. استحکام صوت چنانکه بعدا” شرح خواهیم داد به برد صدا یا رسایی آن کمک میکند.

نگرانی در مورد ضعف صدا و نامفهوم بودن بیان اغلب باعث این میشود که هنرپیشه به ادای جمله های خود رو به بازیگر دیگر یا رو به تماشاگر اکتفا کند در این صورت او دیگر در گفتگوی صحنه شرکت ندارد و آنچه میگوید مفهوم و احساس مشخص خود را از دست می دهد هرگاه شما به هر علتی کلمات را با فشار <پرتاب> کنید احتمالا” نارسایی های زیر بوجود خواهند آمد:

صدا اندکی زیر میشود و کیفیتی نامانوس و آشفته می یابد.

انعطاف صدا و نوسان های آن از بین میرود. صدا در تمام مدت به حالتی یکنواخت و با فشاری ثابت تولید میشود. گفتار حالت مکالمه ای خود را از دست میدهد و لحنی خطابی میابد. تنش در گردن-گلو را منقبض می کند و بر آن فشار می آورد همین انقباض مانع تولید نتهای سینه میشود و در عین حال گویی پرده ای بر صدا میکشد. این همه باعث میشود که آنچه شما میگویید حالتی کلی و معمولی بیابد و ویژگی و امتیاز خود را از دست بدهد.

پرتاب صدا با فشار گلو را بیش از جاهای دیگر آزار میدهد و به احتمال زیاد تار آواها را نیز<ناسور> می کند چنانکه بعدا” خواهیم دید گلو ناحیه ایست که در آن هنگام سخن گفتن نباید هیچگونه فشار یا زحمتی احساس شود.

محدودیت ها یا دشواریهایی که به آنها اشاره شد با درجه های مختلف پیش می آیند. نکته مهم این است که تنش از هر نوع که باشد نفوذ و تاثیر هنرپیشه را کاهش می دهد.

این گفته ی قدیمی که همه در حمام بهتر آواز میخوانند کاملا” صحت دارد. ساختمان حمام چنان است که صدا را بسیار خوب تشدید و تقویت می کند . از این رو صدا به گوش خوش می آید نتیجه آن است که شما واقعا” بهتر میخوانید. البته در نتیجه گیری از این مثال نباید مبالغه کرد. نکته این است که شما باید به صدای خود اعتماد کنید زیرا تنها در این صورت است که میتوانید به بهترین شکل آن را بکار کیرید. موفقیت کیفیت ها و توانائی های صدا را آشکار می سازد لیکن برای کسب موفقیت نباید بیش از حد به خود فشار آورد.

به شباهت تولید صدا به وسیلهی صدای انسان و بوسیله ی ویولن توجه کنید. کیفیت صوت ویولن به عوامل زیر بستگی دارد: جنس سیم ها و میزان کشیدگی آنها نحوه بکار بردن آرشه شکل و جنس جنبه ی تشدید کننده. در مورد صدا نفس در حکم آرشه است نفس نباید زیاده شدید باشد زیرا صوت را نازک خواهد کرد و بدان امکان تشدید نخواهد داد. همچنین نفس نباید زیاده ضعیف یا کم باشد چرا که حالتی حلقی و خفه به صدا می دهد. پس نفس باید به اندازه و دقیق باشد و تمامی آن برای ایجاد صوت بکار رود. تار آواها که در مثال ما معادل سیم های ویولن هستند در منترل مستقیم ما نیستند بنابراین کمتر میتوان کاری در موردشان کرد. در واقع شما تنها هنگامی وجود آن ها را احساس می کنید که به طرز نادرستی بکارشان گیرید.چنین چیزی به علتهای زیر پیش می آید:وجود تنش در حنجره بیرون دادن صوت پیش از آماده شدن نفس و خارج از کوک بودن صدا یعنی استفاده از ارتفاعی که خارج از دامنه ی صدای شماست. اما کیفیت صوتی که تولید میکنید به حفره های تشدید کننده ی صدای شما بستگی دارد که معادل جعبه ی چوبی ویولن هستند. میزان و چگونگی تشدید و تقویت نُت اولیه منوط است به چگونگی تنفس و آزادی یا شل بودن کامل عضلات – و در واقع منوط است به قرار داشتن بدن در یک حالت صحیح.

برای مثال اگر پشت شما صاف نباشد دنده ها نمیتوانند به طور کامل باز شوند و در قسمت پایین قفسه سینه امکان اندکی برای حرکت بوجود می آید.بنابراین صوت اولیه در اینجا فقط اندکی تقویت خواهد شد.بسیار مفید است آگاهانه و بطرزی مبالغه آمیز بدن خود را در این وضعیت های نادرست قرار دهید و تاثیر آن را بر صدا به دقت بررسی کنید.این بررسی ها به شما نشان خواهد داد که تنش در یک ناحیه به تنش در ناحیه ی دیگر منجر می شود مثلا” تنش در کمر باعث تنش در شانه ها می شود تنش در پس گردن به تنش در قسمت پیشین گردن منجر می شود و در همین ناحیه است که حنجره یا جعبه ی صدا قرار دارد چنانکه قبلا” نیز گفتیم وجود تنش در حنجره بویژه زیانبخش است. تنش درناحیه ی پیشین گردن به تنش در آرواره منتهی می شود. و این تنش هایی در انتهای پسین زبان و کام بوجود می آورد.

آشکار است که در اینجا در ذکر تنش ها مبالغه می شود و منظور این است که فهم تاثیر آنها آسانتر شود. کمتر کسی به این شکل مبالغه آمیز دچار تنش های یاد شده می شود اما تقریبا” همه به درجه های متفاوت بدانها مبتلا هستند. قبلا” به عواملی که باعث ایجاد تنش میشوند اشاره کرده ایم. راه گرفتن راه از بین بردن آن ها یکی از اولین درس های هنر پیشگی و پرورش صداست.

تنش علاوه بر آنکه استفاده از حفره های تشدید کننده را محدود می سازد طرقیت تنفسی را نیز کاهش می دهد. چنانکه قبلا” نیز اشاره کردیم تولید یک نت خوب با ویولن به چگونگی بکار بردن آرشه به وسیله ی نوازنده بستگی دارد. به همین قیاس صدای شما به تنفس و به چگونگی استفاده از آن وابسته است..تصویر روبرو نشان میدهد مه در قسمت تحتانی سینه(دیافراگم)فضای قابل ملاحضه ای برای حرکت وجود دارد. در این قسمت دنده ها از پشت به ستون مهره ها متصل میشوند. لیکن از جلو به وسیله ی عضله به هم مربوط اند. یک زوج دنده ی تحتانی نیز آزادند. یعنی از جلو به جایی متصل نیستند : در مقابل شُش زوج دنده ی فوقانی از پشت به ستون مهره ها و از جلو به جناغ سینه متصل اند. بنابراین اگر با استفاده از قسمت فوقانی سینه تنفس کنید همه ی قفسه ی سینه به حرکت در می آید. در این حالت شما تلاش زیادی میکنید اما مقدار هوایی که میتوانید به درون شُشها بکشید نسبتا” کم است .

متاسفانه آموزش ورزشی به ما یاد داده است که برای تنفس از این ناحیه استفاده کنیم زیرا به ما امکان میدهد تا نفس های سریع و کوتاه بکشیم. از بین بردن این عادت سخت دشوار است. این شیوه ی تنفس باعث تنش زیاد در بخش بالایی سینه و شانه ها میشود که چنانکه شرح دادیم برای صدا زیان بخش است.

پیداست که شما به حداکثر نفس بدون صرف تلاش نیاز دارید. اگر عمل تنفس را همراه با پایین بردن دیافراگم در پایین دنده ها بویژه در قیمت پسین آنها و نیز در شکم انجام دهید در اینصورت همه ی نیم تنه در این عمل شرکت می کند. شرکت در عمل تنفس در واقع شرکت در عمل صوت است. وقتی به طریقی که هم اینک گفتیم نفس بکشید میتوانید احساس کنید که همه ی ستون مهره ها تا انتهای آن در کار تنفس و در نتیجه در کار تولید صوت شرکت می کند.در برابر اگر تنفس شما به قسمت بالایی بدن محدود شود ناچار باید با مقدار کمی نفس کار کنید در این صورت مجبورید انرژی صوتی را در گلو ایجاد کنید یا به گلو فشار بیاورید.و صوتی که بدین طریق ایجاد شود از هرگونه تشدید فیزیکی یا عاطفی خالی خواهد بود. صدا را باید هر چه بیشتر ریشه دار کرد و عمق بخشید.

شما باید در هنگام تولید صوت همه ی نفس خود را در حنجره به صوت تبدیل کنید و ذره ای از آن را هدر ندهید تا اینکه متوجه میشوید نیازی به مصرف نفس زیاد ندارید و در عین حال راحتی و بی زحمتی اینگونه تولید صوت را احساس می کنید.

قبل از شروع تمرین های این بخش لازم است نکته ای را یادآور شوم:

نکته ی مهم اینکه کار ریشه دار کردن صدا (تنفس دیافراگمی) زمانی به طول می انجامد تمرین ها را نباید آنچنان سریع انجام دهید که نتوانید تاثیر کامل آنها را احساس کنید. اما به محض آنکه احساس کردید نفس از عمق بیرون می آید میتوانید سرعت کار را بیشتر کنید.

بُرد صدا- تنفس دیافراگمی-ریشه دار کردن صدا:

1:پشت دست ها را در انتهای قفسه ی سینه قرار دهید. در همین جاست که قفسه ی سینه هنگام دم بیش از هر جای دیگر میتواند منبسط شود. علت این است که امکان حرکت دنده ها در این قسمت بیش از جاهای دیگر قفسه سینه است.

الف) از راه بینی هوا را به درون بکشید. احساس کنید که دنده ها در ناحیه ی پشت روی کف اطاق باز می شوند.هوا را به آرامی از راه دهان و با گلوی باز خارج کنید. همه ی هوای درون ششها را تا آخرین ذره بیرون دهید. آنگاه منتظر بمانید تا احساس کنیدکه عضله های میان دنده ها دیگر باید حرکت کنند. پس بآرامی هوا را بدرون بکشید. به باز شدن دنده ها در پشت و پهلو توجه کنید و پر شدن ششها را از هوا احساس نمایید . از کف اطاق برای پی بردن به باز شدن دنده ها استفاده کنید. هوا را بیرون دهید.

این عمل را دو یا سه بار انجام دهید.هوا را از طریق بینی به درون بکشید و از طریق گلوی باز و دهان خارج کنید. به مقدار نفس خود توجه نمایید. بدرون کشیدن هوا از راه بینی به شما کمک می کند تا مقدار بیشتری هوا بدرون ششها وارد کنید.

ضمن این تمرین باید مواظب باشید(که قسمت فوقانی سینه حرکت نکند) با این حال اگر چنین شد نگران نشوید زیرا تمرکز توجه بر دنده های پائینی و در نتیجه آزادتر شدن حرکت آن ها بتدریج از حرکت قسمت فوقانی سینه خواهد کاست.از سوی دیگر نباید آنچنان عمیق نفس بکشید که قسمت فوقانی سینه دچار سفتی و کشیدگی شود.

ب) هوا را بآهستگی و سهولت بدرون بکشید. یک لحظه مکث کنید.مطمئن شوید که پشت و شانه ها آزادند آنگاه هوا را طی ده شماره بیرون دهید.(البته منظور این است که در ذهن خود نه با صدای بلند بشمرید. همچنین در این تمرین و در تمرین های مشابه باید فاصله ی شماره ها ثابت بماند.) نکته ی بسیار مهم این است که خروج هوا باید در کنترل عضله های میان دنده ها باشد هدف اصلی این تمرین همین نکته است. خارج شدن هوا باید کاملا” بی صدا صورت گیرد. برای این منظور گلو باید کاملا” باز و آزاد باشد. ایجاد صوت هنگام بازدم(خروج هوا) نشانه ی آن است که شما دارید بوسیله ی یک انقباض نفس را در گلو کنترل می کنید. این خود به معنای تمرکز انرژی یا وجود فشار در گلو است. اگر این عارضه را رفع نکنید هنگامی که به مرحله ی تولید صوت میرسیم در ناحیه ی گلو دچار تنش خواهید شد. همواره پیش از بدرون کشیدن هوا آنقدر منتظر بمانید تا احساس کنید که عضلات میان دنده ها بحرکت نیاز دارد.

در آغاز کار این تمرین را حداقل باید بمدت پنج دقیقه انجام دهید.

شمارش هنگام بازدم را باید بتدریج افزایش دهید و به پانزده برسانید. این یک تمرین وقت گیر است اما اهمیت بسیار دارد زیرا بوسیله ی بازدم آهسته و کنترل شده و مکث پیش ازدم میتوان به عضلات یاد داد بر حسب نیاز و وضع خود حرکت کنند. عضلات خود احساس میکنند که نیاز به حرکت دارند. بنابراین لازم نیست شما آنها را با فشار به حرکت در آورید- انرژی حرکت در خود آنها موجود است.

تا اینجا شما دنده ها را باز کرده اید. اینک باید ناحیه ی تنفس رابه عمیق ترین نقطه ی ششها و بدرون شکم گسترش دهید(خواننده توجه دارد که در اینجا منظور از شکم قسمتی از نیم تنه است که زیر دیافراگم و بالای لگن خاصره قرار دارد). از طریق تمرین دادن دیافراگم است که شما میتوانید به این منظور نائل شوید. دیافراگم یک پرده ی عضلانی است که مثل سقفی بین دو ناحیه ی سینه و شکم قرار گرفته است. هنگامی که دیافراگم منقبض می شود و پائین می رود هوا به پائین ترین قسمت شُشها کشیده میشود و هنگامی که منبسط میگردد و بالا می آید هوا خارج می گردد شما نمیتوانید حرکات دیافراگم را مستقیما” لمس کنید لیکن میتوانید عضله های بخش فوقانی شکم را که هنگام حرکت دیافراگم جابجا میشوند لمس نمائید.

ج) هوا را بدرون بکشید تا آنکه احساس کنید دنده ها باز می شوند. مواظب باشید که گردن و شانه ها آزاد باشند.دست خود را روی عضلات شکم درست بالای کمر قرار دهید و نفس کوتاهی مثل یک آه کوچک بیرون دهید(این کار نباید تند و ناگهانی باشد). آنگاه مجددا هوا را بدرون بکشید. این کار را چند بار انجام دهیدتا آنکه ورود و خروج هوا را تا عمق ششها به نحوی کاملا” دقیق احساس کنید.

د) نظیر تمرین پیشین عمل دم را بطور کامل انجام دهید. دست خود را روی همان عضلات شکم بگذارید و به همبن ترتیب نفس کوتاهی مثل یک آه کوچک بیرون دهید. آنگاه دوباره هوا را بدرون بکشید اما اینبار هوا را روی مصوت<اِ> خارج کنید ضمن آنکه <ه> خفیفی در آغاز مصوت قرار می دهید. تولید صوت به وسیله ی نفس چنانکه قبلا” نیز اشاره کردیم باید به تولید صوت با زدن ضربه بر روی طبل شبیه باشد. این تمرین را چند بار انجام دهید تا نسبت به محل تولید صوت مطمئن شوید. آنگاه به یک مصوت بلندتر -<آ>-بپردازید و این یک را اندکی طولانی تر ادا کنید. ابتدا آن ها را با حالت و نوسان مکالمه ای بگویید بعد آنها را روی یک نت آسان بخوانید. در پایان بار دیگر آن ها را _<اِ> <آ> <اِی> و <آی>_ به نحوی بسیار کوتاه ادا کنید و همچنان که زدن ضربه بر طبل تولید صوت می کند نفس را به صوت تبدیل کنید. اینک نفس و صوت باید یکی شوند.

ه) اینک تمرین بالا را با کلمات انجام دهید. برای اینکار می توانید از چند بیت زیر و یا از شعرهائی که خود از بر دارید استفاده کنید:

شبی چون شبه روی شسته بقیر نه بهرام پیدا نه کیوان نه تیر

دگر گونه آرایشی کرد ماه بسیج گذر کرد بر پیشگاه

شده تیر اندر سرای دورنگ میان کرده باریک ودل کرده تنگ

بعد از گفتن هر بیت نفس بکشید یعنی هر بیت را با یک نفس بگوئید.

بخود وقت دهید تا فرو رفتن هوا را در اعماق ششها و سپس خارج شدن صوت را احساس کنید. باید چنان احساس کنید که صوت از عمق بدن مایه می گیرد و سینه در لرزش های صوت شرکت می کند.چنین صوتی از لحاظ فیزیکی کامل(آمیخته) است. در آغاز ممکن است صوت کاملا” از عمق بر نیاید_ اغلب در فاصله ی بکار انداختن نفس و تولید واقعی صوت وقفه ای پیش می آید. برای رفع این اشکال می توانید به ترتیبی که در دو تمرین <ج> و <د> شرح داده شده نفس را مثل یک آه کوتاه خارج کنید سپس هوا را بدرون بکشید و آنگاه یک بیت از شعر را بگوئید.نکتهی مهم این است که با احساس سر چشمه گرفتن صوت از دیافراگم آشنا شوید.

اینک تفاوت کار دیافراگم و دنده ها را در عمل تنفس باز شناخته اید. در واقع دیافراگم و دنده ها با هم کار می کنند و آزادی دنده های پائینی به حرکت دیافراگم کمک میکند. مسلما” توجه دارید که از شما نمیخواهیم تا حرکات دیافراگم و دنده ها را از هم جدا کنید- یعنی دنده ها را باز نگهدارید و تنها دیافراگم را برای تنفس بالا و پائین ببرید. چنین کاری فقط جنبه ی تصوری دارد. برای تولید صدای خوب هر دو دسته عضلات دنده ها و دیافراگم باید بکار گرفته شوند. حرکات دنده ها باعث استواری صوت می شود و شما را نسبت به صدای خود مطمئن می سازد. دیافراگم نیز باعث ریشه دار شدن صدا می گردد.

و) دست ها را پشت سر قرار دهید. بگذارید آرنج هایتان کاملا” از هم باز شوند. به منظور آنکه تا سر حد امکان از ایجاد تنش جلوگیری شود کافیست نوک انگشتهایتان را روی گوشهایتان بگذارید- این کار از فشار آوردن دستها به سر جلوگیری میکند. در هر حال این حالت با انقباض همراه خواهد بود. بنابراین باید بکوشید تا آنجا که امکان دارد عضلات شل باشند. فایده ی این حرکت این است که قفسه ی سینه را باز می کند. اینک بآهستگی از راه بینی هوا را بدرون بکشید.سعی کنید جلوی بالاآمدن شانه ها را بگیرید . دهان را باز کنید و هوا را مثل یک آه بیرون دهید. منتظر بمانید تا احساس کنید که به هوا احتیاج دارید و مجددا” به همان طریقه نفس بکشید. این تمرین را فقط دو یا سه بار انجام دهید چرا که خسته کننده است و به سرعت باعث تنش می شود اما برای بحرکت در آوردن دنده ها بسیار مفید است.

آنچه اهمیت دارد اینست که بخود وقت دهید تا همه ی روند تنفس را تجربه کنید و با آن آشنا شوید و بر آن مسلط شوید تا آنکه نحوه ی عمل ملکه ی شما گردد. البته در آغاز همواره متوجه حرکات عضلات خود خواهید بود و ممکن است مقدار زیادی از نفس را هدر دهید. اما هنگامی که نسبت به آنچه میکنید اطمینان یافتید کار سهل و روان خواهد شد وسر انجام تنفس دیافراگمی شما به صورتی کاملا” آسان وغیر ارادی در خواهد آمد

تمرین.آزاد کردن سریع صوت:

برای این تمرین به یک فضای خالی مثلا” یک اطاق بزرگ احتیاج است. زیرا ضمن آن باید دست هایتان را به این سو و آن سو حرکت دهید. بایستید هر دو دست را در یک جهت تا آنجا که میتوانید بالا ببرید آنگاه با یک حرکت چرخشی رهایشان کنید تا بیفتند و از سمت دیگر بالا روند. و در جهت معکوس همین حرکت را تکرار کنید. ضمن این حرکت سر و گردن باید کاملا” آزاد- و طبعا” به طرف جلو افتاده باشند. نکته ی مهم آن است که دست ها آنچنان باید شل باشند که وزن آنها را هنگام افتادن کاملا” احساس کنید و همین سنگینی باید آنها را در جهت دیگر بالا بکشد. این حرکت را چند بار انجام دهید تا بخوبی آنرا فرا گیرید. سپس هنگامی که دستها را بالا میبرید هوا را بدرون بکشید و هنگامی که آنها را پائین می اندازید هوا را روی مصوت<اِی> با صدائی کاملا” بلند خارج کنید. هنگامی که دستها را در جهت دیگر بالا میبرید باز هوا را بدرون بکشید. این بار هنگام پائین انداختن دستها مصوت<آی> را ادا کنید. این کار به طریقی باید صورت گیرد که فرو افتادن دستها صوت را بیرون براند. این عمل را با آهنگی آهسته شش بار انجام دهید. نکته ی مهم باز یادآوری میکنیم احساس وزن و سنگینی دستها و آزادی گردن است. تمرین را چند بار دیگر در حالی که مصوتها را روی یک نت آسان میخوانید اجرا کنید.

چند لحظه استراحت کنید. سپس با خواندن سه بیت از یک شعر به ترتیب زیر تمرین را تکرار کنید. هنگامی که دستها را بالا میبرید هوارا به درون بکشید و با رها کردن و چرخاندن دستها یک مصراع از شعر را بخوانید. آنگاه بلافاصله بدون اینکه به خود وقت دهید که خود را جمع و جور کنید همان مصراع را در حالت ایستاده بگوئید. متوجه خواهید شد که صوت حاصل کاملا” آزاد است. با آشنائی بیشتر با این تمرین میتوانید بر مصراعی که با یک چرخش دست میخوانید بیفزائید.

این تمرین برای آزاد کردن سریع صوت بسیار موثر است. در اجرای آن میتوانید از هر قطعه ای که به نظرتان مناسب می آید استفاده کنید. آنچه که در این تمرین اتفاق می افتد به قرار زیر است:از آنجا که شما با شدت بسیار حرکت می کنید مجبورید هوای بیشتری به درون بکشید از آنجا که بدن را از ناحیه ی کمر حرکت می دهید هوا هر چه عمیق تر به درون کشیده می شود. و از آنجا که دستها و نیم تنه را چنان رها می کنید مه دیگر فشار یا انقباضی در گردن یا شانه ها باقی نمیماند صوت خالی از هرگونه تنشی خواهد بود. این تمرین همچنین به شما نشان می دهد که بیان یک متن ضمن اجرای حرکات شدید و در عین حال منظم بسیار مفید است. سخن گفتن(یا گفتن متن) ضمن تمرین های دارای حرکات یا ضمن (پرش با طناب) بالا انداختن شیئی نسبتا”سنگین و گرفتن آن بازی با توپ و از این قبیل بسیار مفید است. در واقع هرنوع حرکت که در عین حال که با فضا و شرایط محل تمرین شما مناسبت داشته باشد موثر است. حرکت خود باعث می شود تا آزادانه تر نفس بکشید و بدنتان نیز آزاد باشد. همچنین این فایده را دارد که از تمرکز توجه بیش از حد- بر صدا جلوگیری میکند و بدین ترتیب به صدا امکان میدهد تا حالتی طبیعی- نه ساختگی و عمدی بیابد. همچنین در بسیاری موارد باعث غنی شدن صدا و ایجاد ضرب های کوناگون در آن میشود. این تمرین و نتایجی که ببار میآورد تا حدی شبیه به یاد گرفتن دوچرخه سواری است:در آغازکار شما محکم به دسته ی دوچرخه میچسبید و قادر نیستید توازن بدن را بخوبی حفظ کنید. تنها هنگامی که بتوانید عضلاتتان را در حالت شلی و آزادی نگاهدارید- و در نتیجه بتوانید نوسان های کوچک و ظریف لازم را به بدن بدهید – توازن طبیعی حاصل میشود. لیکن این آزادی و راحتی عضلات پس از تمرین های کافی و اطمینان بخش حاصل می شود.

انجام تمرینها و بیان یک متن در حال قدم زدن نشستن خم شدن بلند کردن دستها و حرکاتی از این قبیل بسیار مفید است. در واقع هیچ اجباری وجود ندارد که تمرین در یک وضعیت ثابت و بی حرکت انجام شود. گاهی هنگام سخن گفتن یا ادای مصوت ها به نرمی روی سینه ضربه های متوالی بزنید تا لرزش های آن ناحیه را احساس کنید.

از آنجا که این تمرین مربوط به تنفس است لزومی ندارد که جمله ها یا مصراع ها را به طور کامل و منظم ادا کنید. هدف از استفاده از متن در این تمرین ایجاد پلی
بین نفس و کلمات است.


طبقه بندی: بازیگری،
برچسب ها: تمرین.آزاد کردن سریع صوت، حسین مهرعلی، پیام دهکردی، محمدرضاعلیمردانی،
[ چهارشنبه 13 شهریور 1392 ] [ 03:48 ق.ظ ] [ حسین مهرعلی ] [ نظرات ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
لینک های مفید
لینک دوستان
صفحات جانبی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب